خسروی جاوید, تورج. (1399). مسجد جامع و منارۀ بَرسیان اصفهان؛ تفصیل و تصویر مدخل «برسیان، مسجد» از دایرة المعارف بزرگ اسلامی، جلد 11؛ نوشته هایده لاله. نشریات دانشجویی دانشگاه تهران, 2(2), 78-105.
تورج خسروی جاوید. "مسجد جامع و منارۀ بَرسیان اصفهان؛ تفصیل و تصویر مدخل «برسیان، مسجد» از دایرة المعارف بزرگ اسلامی، جلد 11؛ نوشته هایده لاله". نشریات دانشجویی دانشگاه تهران, 2, 2, 1399, 78-105.
خسروی جاوید, تورج. (1399). 'مسجد جامع و منارۀ بَرسیان اصفهان؛ تفصیل و تصویر مدخل «برسیان، مسجد» از دایرة المعارف بزرگ اسلامی، جلد 11؛ نوشته هایده لاله', نشریات دانشجویی دانشگاه تهران, 2(2), pp. 78-105.
خسروی جاوید, تورج. مسجد جامع و منارۀ بَرسیان اصفهان؛ تفصیل و تصویر مدخل «برسیان، مسجد» از دایرة المعارف بزرگ اسلامی، جلد 11؛ نوشته هایده لاله. نشریات دانشجویی دانشگاه تهران, 1399; 2(2): 78-105.

مسجد جامع و منارۀ بَرسیان اصفهان؛ تفصیل و تصویر مدخل «برسیان، مسجد» از دایرة المعارف بزرگ اسلامی، جلد 11؛ نوشته هایده لاله

نشریه دانشجویی ایران شناسی
مقاله 8، دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 4، مرداد 1399، صفحه 78-105    اصل مقاله (2.24 M)
نوع مقاله: مقاله پژوهشی
نویسنده
تورج خسروی جاوید*
دانش آموخته کارشناسی ارشد مرمت آثار تاریخی، دانشگاه آزاد اسلامی مدرس دانشگاه پیام نور، مترجم، مؤلف و راهنمای گردشگری
چکیده
مسجد نیایشگاه مقدس مسلمانان و مسجد جامع به­عنوان مسجد بزرگ شهر، مکان تعامل اهداف دینی، سیاسی و اجتماعی و نقطه کانونی شهرهای اسلامی اولیه بوده­ است. ساختار معماری شهرهای ایرانِ دوره اسلامی بر اساس محوریت بر حول مسجد جامع و بزرگ شهر شکل می­ گرفت و دیگر آثار نیز در جوار مسجد جامع شهر جای می­ گرفتند. مسجد جامع برسیان که در روستایی به همین نام از توابع بخش مرکزی شهرستان اصفهان و در نزدیکی رودخانه زاینده­ رود قرار گرفته­؛ هسته اولیه شکل روستای برسیان است و دیگر ابنیه تاریخی مهم روستا نظیر کاروانسرای صفوی، نیز در کنار مسجد قرار دارند. تاریخ ­شناسی مسجد و مناره بر اساس شواهد و مدارک موجود در اثر میسر است. آن­گونه که در کتیبه مناره آمده، تاریخ ساخت مناره سال 491ق؛ و آن­گونه که در کتیبه محراب آمده، تاریخ ساخت محراب سال 498ق و تاریخ احداث گنبد و گنبدخانه سال 528ق بوده ­است. لذا مناره پیش از مسجد احداث شده و به ­مثابه یک میل راهنما جهت هدایت کاروانیان بوده و بعدا مسجد بدان الحاق شده ­است. آندره گدار، معمار فرانسوی، تحقیقات مبسوطی در سال 1930م در ارتباط با این مسجد انجام داده و این مسجد را چهارطاقی منفرد کوشک­ مانند و سرآغاز دگرگونی­های بعدی مساجد دانسته­ است. مناره برسیان چهارمین مناره قدیمی ایران است و سازه و تزیینات آن تماما آجری و دارای تزیینات آجرکاری متنوع نفیسی است. تزیینات محراب نیز به صورت آجرکاری و گچبری است و حاشیه محراب نیز به آیات قرآن مزین است. این اثر در اسفند ماه سال 1352خ با شماره 265 در فهرست آثار ملی قرار گرفته­ است. هدف این مقاله، مطالعه و شناخت یکی از مساجد مهم عصر سلجوقی از منظر معماری، روند شکل­ گیری و جزئیات آن است که بر پایه مطالعات میدانی و کتابخانه ­ای انجام شده و شناخت ساختار کلی مسجد بر اساس مطالعات تطبیقی است.
کلیدواژه‌ها
روستای برسیان؛ مسجد جامع و مناره برسیان؛ مسجد چهار ایوانی؛ مسجد ایرانی و معماری سلجوقی
مراجع

آرشیو اداره میراث فرهنگی اصفهان.

بهشتی، سید محمد؛ فرهنگنامه معماری ایران، تهران: انتشارات فرهنگستان هنر، 1389.

حاتم، غلامعلی؛ معماری اسلامی ایران در دورۀ سلجوقی، تهران: جهاد دانشگاهی دانشگاه هنر، 1379.

سیرو، ماکسیم‌؛ کاروانسراهای ایران و ساختمانهای کوچک میان راهها، ترجمه عیسی بهنام، تهران‌: انتشارات سازمان ملی حفاظت آثار باستانی ایران، 1345.

شاطریان، رضا؛ تحلیل معماری مساجد ایران، تهران: انتشارات نورپردازان، 1390.

کیانی، محمدیوسف؛ کلایس، وُلفرام؛ فهرست کاروانسراهای ایران، تهران: انتشارات سازمان میراث فرهنگی، چاپ اول، 1362.

کیانی، محمدیوسف؛ معماری ایران در دوره اسلامی، تهران: انتشارات سمت، چاپ دوم، 1383.

لاله، هایده؛ «مسجد برسیان»، دایرة­المعارف بزرگ اسلامی، ج 11، 1381، ص­ص 715-719.

هنرفر، لطف‌الله‌؛ گنجینة آثار تاریخى‌ اصفهان‌، جلد1، اصفهان: کتابفروشی ثقفی، ‌1350.

آمار
تعداد مشاهده مقاله: 613
تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,185